تاريخ علم اصول فقه پيش از پرداختن به تعريف اصطلاحات اصول فقه ، لازم است مرورى بر تاريخ اين علم داشته باشيم كه بدون آشنايى با سير تحولات و تطوراتى كه اين دانش در مسير زمان به خود ديده ، نمىتوان بررسى كاملى از واژه‌ها و اصطلاحات آن داشت . پس لازم است عوامل ظهور آن ، نياز به تدوين و تأليف ، اهميت و فايده‌ى آن در استنباط و قانون‌گذارى و فهم حقايق شرعى و روش‌هاى مختلف و مدارك اصولى را با اختصار بيان كنيم . در علم اصول ، برخى از اصطلاحات مورد اتفاق و برخى نيز مورد اختلاف هستند . خود همين تبارشناسى اصطلاحات ، كمك بسيار زيادى به فهم آن‌ها و آثار و ثمره آن‌ها در استنباط احكام شرعى مىكند . قواعد اصول فقه مانند يك دانش مستقل از اواخر سده‌ى دوم هجرى رايج شده‌اند ؛ زيرا كتاب و سنت كه منابع اصلى تشريع و قانون‌گذارى به شمار مىآمدند . به زبان عربى بودند و مجتهدان صحابه با قواعد ، اسلوب‌ها و الفاظ آن آشنايى كامل داشتند . افزون بر آن افتخار همنشينى و شاگردى حضرت ، آنان را در فهم اسرار شريعت و قوه‌ى اجتهاد و شناخت احكام تسلط خاصى بخشيده بود . بنابراين با ذوق سليم و شناخت اسلوب‌هاى بلاغى و تلمذ در محضر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و فارغ التحصيلى ( دانش آموختگى ) در مكتب وحى به استنباط صحيح راه مىيافتند .